Między nauką a pracą – przerwa, która może wiele zmienić

Określenia gap year oraz career break wciąż budzą u wielu osób obawę przed niekorzystnie wyglądającą przerwą w życiorysie zawodowym. Sposób, w jaki rekruter lub pracodawca odczyta ten okres, wynika jednak przede wszystkim z działań podjętych w tym czasie. Gap year najczęściej przypada pomiędzy poszczególnymi etapami edukacji albo poprzedza ważną decyzję dotyczącą dalszej drogi. Career break odnosi się natomiast do czasowego odejścia od obowiązków zawodowych. Niektórzy przeznaczają je na doskonalenie znajomości języka, poszerzanie spojrzenia na świat, zdobywanie nowych doświadczeń lub pracę przy przedsięwzięciach prowadzonych ponad granicami państw. Największe znaczenie ma zatem nie nazwa przerwy, lecz sens, jaki dana osoba nadała temu etapowi życia.

Studenci nieraz odczuwają presję osiągania wysokich wyników już na początku edukacji akademickiej. Kolejne lata wymagają od nich zaangażowania, systematyczności i znacznego wysiłku, dlatego czasowe odsunięcie się od codziennych obowiązków może pomóc uniknąć wyczerpania. Student, który spędza gap year we Włoszech, intensywnie uczy się języka i poznaje miejscową kulturę, nie musi postrzegać tego okresu jako roku pozbawionego znaczenia. Może potraktować go jako świadomy krok służący rozwojowi osobistemu, językowemu i społecznemu. Inaczej wykorzysta podobną przerwę ktoś, kto planuje karierę dydaktyczną. Rok spędzony na poznawaniu szkół oraz metod pracy nauczycieli w państwach skandynawskich może głęboko zmienić jego sposób myślenia o edukacji, relacji z uczniami i roli osoby prowadzącej zajęcia.

Wyjazd, który łączy relaks z rozwojem

Świadomie zaplanowana podróż łączy przyjemność z rozwojem, dlatego wypoczynek nie wyczerpuje całego jej znaczenia. Nie oznacza to jednak konieczności zamieniania każdego wyjazdu w drobiazgowo rozpisany projekt, wypełniony zadaniami od rana do wieczora. Istotę stanowi przemyślany dobór aktywności, które pozostawiają po sobie wiedzę, umiejętności lub relacje, a nie wyłącznie fotografie, pamiątki i miłe wspomnienia. Podobna postawa odpowiada realiom dzisiejszego studiowania oraz początkowego etapu kariery. Kilka dni w Wiedniu albo Berlinie może zaowocować nowymi znajomościami oraz stworzyć okazję do udziału w ogólnodostępnym wykładzie lub spotkaniu zawodowym. Podczas pobytu można też zgłosić się do programu międzynarodowego albo odwiedzić zajęcia prowadzone przez cenionych ekspertów.

Podróż nastawiona na zdobywanie doświadczeń nie musi mieć charakteru formalnego stażu. Równie wiele mogą przynieść warsztaty eksperckie, szkoła letnia, przedsięwzięcie akademickie, praca w międzynarodowej grupie, konferencja lub pomoc podczas dużej inicjatywy edukacyjnej bądź społecznej. Kontakt z innym otoczeniem pozwala poznać odmienny rytm obowiązków, nowe style porozumiewania się oraz inne spojrzenie na studiowaną dziedzinę. Intensywne kursy i zajęcia rozwijające umiejętności stawiają uczestników wobec wymagań odmiennych od tych, z którymi spotykali się wcześniej. Prowadzący zachęcają wówczas do odrzucenia utartych rozwiązań, samodzielnej analizy, przekroczenia własnych ograniczeń oraz wypracowania indywidualnego sposobu działania.

Impuls do podobnej podróży nieraz pojawia się niespodziewanie. Organizatorzy ogłaszają nabór do przedsięwzięcia, na kursie zwalnia się miejsce lub zespół potrzebuje dodatkowej osoby przy przygotowaniu wydarzenia. W takich okolicznościach liczą się dobra organizacja, szybka reakcja oraz sprawne przeglądanie ofert wyjazdowych. Umiejętność wyszukiwania ofert wakacji może ułatwić zmieszczenie się w ograniczonym budżecie i skrócić drogę od pomysłu do wyjazdu, który później wzbogaci zawodowe doświadczenie. Studenci oraz absolwenci nieraz kupują niedrogi bilet na rozmowę rekrutacyjną, dołączają do krótkiego programu za granicą lub ruszają bez długich przygotowań do przedsięwzięcia prowadzonego w innym państwie. Rozważne zestawienie oszczędnego sposobu podróżowania z celami edukacyjnymi i planami zawodowymi może więc stać się praktycznym nawykiem, przydatnym na początku dorosłego życia.

Oceny to nie wszystko

Pobyt poza ojczystym krajem rozwija kompetencje, które najpełniej ujawniają się podczas nagłych zmian i w nieznanych wcześniej sytuacjach. Osoba przebywająca za granicą sama organizuje codzienne obowiązki, poznaje zasady funkcjonowania w nowym miejscu, podejmuje decyzje i ponosi ich konsekwencje. Musi także zachować opanowanie, gdy wcześniejsze ustalenia tracą aktualność, zbliża się termin zakończenia projektu, nadchodzi egzamin albo trzeba przygotować się do istotnego spotkania. Podobne doświadczenia rozwijają umiejętność dostosowania się do okoliczności, pomagają lepiej radzić sobie z napięciem i uczą współdziałania z osobami, które inaczej organizują pracę, mają odmienne doświadczenia oraz porozumiewają się w inny sposób.

Na początku podobne cechy mogą pozostawać niemal niezauważalne. Ich znaczenie ujawnia się jednak podczas codziennej pracy, ponieważ wpływają na zachowanie człowieka w grupie i sposób realizacji powierzonych obowiązków. Szczególną rolę odgrywają na uczelniach, w edukacji oraz przy projektach, ponieważ wiele dróg rozwoju wiąże się obecnie z kontaktami międzynarodowymi. Nie każdą z tych zdolności można precyzyjnie opisać jednym punktem w życiorysie zawodowym. Szybko dostrzegają je jednak osoby, które obserwują podejście do obowiązków, reakcje na niespodziewane zdarzenia oraz sposób budowania relacji ze współpracownikami. Pracodawcy, osoby koordynujące projekty i liderzy grup poszukują kandydatów z odpowiednią wiedzą, lecz zwracają również uwagę na opanowanie w wymagających sytuacjach, dojrzałe podejście do problemów i umiejętność tworzenia rzeczowych, opartych na szacunku relacji z pozostałymi członkami zespołu.

Od teorii do swobodnej rozmowy

Najintensywniejsza nauka języka zaczyna się w momencie, gdy przestaje on pełnić rolę szkolnego przedmiotu zakończonego oceną, a staje się praktycznym środkiem porozumiewania się, załatwiania codziennych spraw i nawiązywania więzi z innymi ludźmi. Wyjazd zagraniczny niemal każdego dnia stawia człowieka w sytuacjach niemożliwych do szczegółowego przewidzenia. Należy uzgodnić warunki współpracy, poprosić o dodatkowe informacje, zareagować na niespodziewaną zmianę ustaleń, zwrócić się do kogoś o pomoc lub spokojnie wyjaśnić źródło nieporozumienia. W takich chwilach pojawia się prawdziwa swoboda wypowiedzi. Perfekcyjna gramatyka schodzi na dalszy plan, natomiast liczą się jasny przekaz, szybka reakcja oraz chęć osiągnięcia porozumienia.

Posługiwanie się kilkoma językami należy dziś do zwykłych realiów nauki i pracy w międzynarodowym otoczeniu. Sama znajomość słownictwa nie wystarcza studentowi, ponieważ rozmowa wymaga także rozpoznania intencji drugiej osoby, właściwego odczytania sensu wypowiedzi i uwzględnienia okoliczności. Uczestnik projektu powinien dokładnie rozumieć instrukcje przekazywane przez wykładowcę lub koordynatora. Nieraz rozmówcy łączą angielski z językiem używanym lokalnie, dlatego trzeba szybko wychwycić sens komunikatu. Podczas pobytu poza krajem komunikacja w obcej mowie staje się częścią codziennych obowiązków. Początek dnia może przynieść rozmowę z zespołem o podziale zadań, później pojawia się potrzeba potwierdzenia nowej pory spotkania, natomiast po zajęciach trzeba omówić z prowadzącym uwagi dotyczące prezentacji, projektu lub dalszych etapów pracy.

Niekiedy kilka minut przed rozpoczęciem warsztatów uczestnicy muszą jeszcze doprecyzować szczegóły albo w krótkim czasie wypracować wspólne zasady współpracy z osobami, które odmiennie organizują obowiązki i inaczej wyrażają swoje potrzeby. Język przestaje wówczas funkcjonować jako osobne ćwiczenie – staje się naturalnym elementem każdego zadania. Nie ma czasu na sprawdzanie każdego zwrotu w słowniku, ponieważ sytuacja wymaga natychmiastowej odpowiedzi. Regularny kontakt z żywą mową, konieczność reagowania oraz udział w rzeczywistych rozmowach sprawiają, że lęk przed popełnieniem błędu stopniowo ustępuje, a komunikacja nabiera większej płynności i naturalności.

Wspólne zadania ponad granicami

Zagraniczny wolontariat obejmuje szeroki zakres aktywności. Jedna osoba pomaga podczas rozbudowanej imprezy, inna wspiera prowadzących warsztaty, uczestniczy w programie edukacyjnym, współpracuje z organizacją społeczną lub angażuje się w przedsięwzięcie przeznaczone dla dzieci i młodzieży. O charakterze wyjazdu decydują przede wszystkim powierzone zadania, współdziałanie z zespołem oraz odpowiedzialność za określoną część wspólnej pracy. Wiele osób nadal utożsamia wolontariat głównie z pomocą bez wynagrodzenia. Można jednak spojrzeć na niego również jako na praktyczną lekcję, która później wyraźnie wpływa na rozwój kariery.

Podczas wydarzeń o międzynarodowym zasięgu, kursów, szkół letnich i warsztatów uczestnik szybko przekonuje się, że bierna obecność nie przynosi większych efektów. Wolontariusz pilnuje terminów, udziela informacji uczestnikom, czuwa nad przebiegiem kolejnych etapów, reaguje na niespodziewane zmiany i zachowuje opanowanie w sytuacjach wymagających szybkiej reakcji. W ten sposób może ocenić własne zdolności organizacyjne w warunkach przypominających rzeczywiste środowisko zawodowe. Student lub absolwent otrzymuje ponadto sposobność obserwowania osób z większym doświadczeniem. Widzi z bliska ich reakcje na napięcie, sposób rozmowy z ekipą techniczną oraz zasady, według których zespół przygotowuje duże przedsięwzięcie od strony niewidocznej dla publiczności. Taka lekcja pokazuje również, ile uwagi, precyzji i współpracy wymaga sprawny przebieg całego wydarzenia.

Zaangażowanie w podobne inicjatywy nie prowadzi automatycznie do zdobycia stałej posady, lecz może znacząco rozbudować krąg znajomości zawodowych. Kontakty nawiązane podczas wspólnej pracy po miesiącach lub latach przynoszą zaproszenia do kolejnych przedsięwzięć, informacje o rekrutacjach albo polecenia w określonym sektorze. Raport Corporation for National and Community Service, przygotowany na podstawie analizy ponad 70,5 tys. osób bez pracy lub nieaktywnych zawodowo, wykazał statystyczny związek między wolontariatem a 27% większą szansą na znalezienie zatrudnienia. Autorzy badania uwzględnili wiele odmian wolontariatu, nie ograniczając analizy do pobytów poza krajem. Wskazali jednak mechanizmy, które mogą wyjaśniać przedstawiony wynik. Wolontariusze poszerzają sieć relacji, zyskują większe poczucie wpływu i rozwijają umiejętności przydatne w pracy. Wszystkie te elementy wzmacniają pozycję kandydata podczas późniejszych rekrutacji.

Wyjazd zagraniczny oczami rekrutera

Fakt spędzenia pewnego czasu poza krajem zwykle nie decyduje samodzielnie o opinii rekrutera. O wiele istotniejsze okazuje się jasne przedstawienie zdobytej wiedzy, rozwiniętych kompetencji oraz zakresu odpowiedzialności. Międzynarodowy kurs, praca wolontariacka, warsztaty czy przedsięwzięcie akademickie stają się dla rekrutera czytelniejsze wtedy, gdy kandydat opisze konkretne obowiązki, podjęte decyzje i osiągnięte rezultaty. Ogólna informacja o zagranicznym pobycie niewiele mówi osobie prowadzącej rekrutację. Znacznie więcej wnosi precyzyjny opis pełnionej funkcji, wykonanych zadań oraz wyzwań, z którymi uczestnik mierzył się podczas programu.

Lakoniczne określenie „Uczestnik kursu letniego w Rzymie” nie ukazuje rzeczywistego zakresu aktywności. Pełniejszy zapis może brzmieć następująco: „Realizacja intensywnego programu akademickiego z zakresu komunikacji międzykulturowej i pracy projektowej; opracowanie rezultatów wraz z międzynarodową grupą oraz ich prezentacja przed publicznością”. Taka forma wskazuje na doświadczenie w pracy projektowej, współpracę międzynarodową i sprawne wykonywanie obowiązków mimo ograniczonego czasu. Rekruter otrzymuje więc informację o konkretnym wysiłku, odpowiedzialności oraz rezultacie, a nie wyłącznie o zmianie miejsca pobytu.

Według badania Institute of International Education 78% respondentów poruszyło temat zagranicznych doświadczeń podczas rozmowy rekrutacyjnej. Autorzy raportu podkreślili jednak, że pracodawcy nie zawsze pytają o ten element życiorysu według uporządkowanego schematu. Kandydat powinien zatem sam nadać mu czytelną formę zawodową. Może opowiedzieć o współpracy w wielonarodowej grupie, dostosowaniu działań do zmian organizacyjnych, używaniu języka obcego podczas wykonywania obowiązków oraz udziale w sprawnym przebiegu projektu lub wydarzenia. Wówczas pobyt zagraniczny traci charakter barwnej anegdoty z CV i staje się świadectwem praktycznych kompetencji, dojrzałości oraz gotowości do odpowiedzialnego działania.

Długość wyjazdu a znaczenie zdobytego doświadczenia

Na ocenę zagranicznego doświadczenia wpływa zarówno sposób przedstawienia rozwiniętych kompetencji, jak i czas trwania pobytu. Liczba dni lub miesięcy nie powinna jednak samodzielnie rozstrzygać o znaczeniu całego wyjazdu. Nawet krótka podróż może przynieść wyraźne efekty, jeśli uczestnik intensywnie pracuje, poznaje nieznane otoczenie i świadomie korzysta z dostępnego czasu. Kilka dni na wymagającym kursie w Londynie, podczas którego zajęcia prowadzi ceniony ekspert, może skłonić do zupełnie innego spojrzenia na wybraną dziedzinę oraz poszerzyć wiedzę wyniesioną z wielu miesięcy nauki akademickiej. Dłuższy pobyt daje natomiast więcej czasu na oswojenie języka, poznanie miejscowych zasad współpracy i wejście w codzienny rytm nowego środowiska.

Wyniki badania IIE, o którym mowa wcześniej, wskazują na zależność między długością programu a przekonaniem uczestników o jego wpływie na późniejsze zatrudnienie. Wśród osób wyjeżdżających na krótko 42,5% respondentów uznało, że zagraniczne doświadczenie pomogło im otrzymać ofertę pracy. Przy programach średniej długości odsetek wyniósł 53,4%, natomiast wśród uczestników inicjatyw długoterminowych osiągnął 67,5%. Dane te nie umniejszają znaczeniu krótszych pobytów. Sugerują raczej, że dodatkowe tygodnie lub miesiące przynoszą więcej sytuacji pozwalających poznać miejscowe realia, sprawdzić się podczas codziennych obowiązków i zebrać przykłady przydatne podczas rozmów rekrutacyjnych.

Wielomiesięczny wyjazd stypendialny sprzyja również tworzeniu trwalszych więzi z wykładowcami, mentorami oraz członkami zespołu akademickiego. Student może dokładniej poznać sposób działania uczelni, jej lokalne otoczenie i instytucje współpracujące z nią przy rozmaitych przedsięwzięciach. Relacje nawiązane w tym okresie, wraz z lepszym rozeznaniem w miejscowych realiach, mogą później pomóc w rozpoczęciu pierwszych profesjonalnych projektów oraz ułatwić wejście do środowiska zawodowego.

Od planu podróży do zawodowych korzyści

Aby możliwie najlepiej wykorzystać zagraniczny pobyt,  już na etapie przygotowań należy precyzyjnie ustalić jego cel, wybrać formę odpowiadającą własnym potrzebom, oszacować przewidywane wydatki oraz zadbać o kwestie praktyczne. Student powinien również poznać sylwetki osób prowadzących kurs lub program, sprawdzić grono zaproszonych wykładowców i ekspertów, a także ocenić możliwości kontaktu z pozostałymi uczestnikami. Równie istotne pozostaje dopasowanie wyjazdu do kierunku kształcenia, osobistych planów oraz zamierzeń związanych z przyszłą karierą. Dzięki temu podróż nie sprowadza się do zmiany otoczenia, lecz staje się przemyślanym etapem zdobywania wiedzy i doświadczenia.

Rzeczywisty sens pobytu poza krajem ujawnia się przede wszystkim po powrocie. Nowe relacje, większa pewność podczas rozmów w obcym języku, poznane metody pracy oraz swoboda działania w nieznanych warunkach zaczynają wtedy przynosić efekty podczas kolejnych etapów studiów i pierwszych zawodowych przedsięwzięć. Osoba, która dobrze przygotowała wyjazd i aktywnie korzystała z pojawiających się możliwości, wraca z praktycznymi doświadczeniami, które może wykorzystać na uczelni i podczas rekrutacji. Pobyt zagraniczny nie oznacza zatem zatrzymania rozwoju – może stać się jego wyjątkowo konkretnym i użytecznym wymiarem.

Źródła:

• https://www.exim.pl
• Global Learning for a Competitive Workforce: Findings from a National Survey of Education Abroad Alumni – The Forum on Education Abroad
• Volunteering as a Pathway to Employment: Does Volunteering Increase Odds of Finding a Job for the Out of Work? – Corporation for National and Community Service, Office of Research and Evaluation
• Gaining an Employment Edge: The Impact of Study Abroad on 21st Century Skills & Career Prospects in the United States – Institute of International Education (IIE)
• Kompetencje zdobywane w ramach Wolontariatu Europejskiego w kontekście wymogów rynku pracy – Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji
• Developing a Globally Competitive Workforce Through Study Abroad – NAFSA

Autor: W.S.